Kufski stil | الخط الكوفي

books-stack-of-three_318-45543

Pozdrav!
!السَلام عَليكُم

U prijašnjem postu ukratko smo se osvrnuli na povijest arapskog pisma, sve do pojave prvih natpisa na specifično arapskom pismu. U ovom postu krenut ćemo s predstavljanjem najpoznatijih kaligrafskih stilova, počevši s najstarijim, kufskim stilom.

Kufski je najstariji kaligrafski stil arapskog jezika koji oblikom uvelike sliči nabatejskom pismu. Ime je dobio po gradu Kufa  (الكوفة ) u Iraku. Najviše se koristio od 7. do 13. stoljeća, no ovaj stil je i danas iznimno poznat i prepoznatljiv  te sjoš uvijek se uči u kaligrafskim školama (u Egiptu ga učenici usvajaju na zadnjoj godini učenja). Ovaj karakteristični geometrijski stil, čiji je oblik slova idealan za rezbarenje u tvrde površine poput kamena ili drva, koristio se kroz povijest uglavnom u ornamentalne svrhe, te ga nalazimo urezbarenog u zidove džamija i palača, ili na kovanicama, nakitu, priboru za jelo, odjeći itd. Odlikuju ga uglati oblici slova, kratke i široke vertikalne linije te izdužene horizontalne linije.

the_e28098uthman_qur27an_-_kufic
Stranica Osmanovog Kurana iz Uzbekistana ispisana ranim kufskim stilom, bez dijakritika (sura el-Hidžr).

U vrijeme prvih islamskih osvajanja, kada se islamska vladavina u prvom stoljeću nakon pojave islama protezala od Indije do Španjolske, ovaj stil otputovao je zajedno s religijom, jezikom i običajima daleko od svoje izvorne domovine, te je tako zahvaljujući nedostatku strogih pravila (za razliku od kasnije razvijenih stilova) u svakoj pokrajini poprimio određene specifičnosti, te je iskusnom oku lako prepoznati regionalne varijante i podstilove kufskog od kojih su napoznatije sljedeće:

  • široki kufski stil (الكوفي القَديم): najranija je varijanta ovog stila, uglavnom je nalazimo u pisanom obliku, i to u najstarijim primjercima Kurana (poput Osmanovog Kurana). Glavna odlika su široke i debele linije slova.
  • magribijski (zapadni) kufski stil (الكوفي المَغرِبي): poseban stil Sjeverne Afrike, od Libije sve do Maroka i Španjolske, prepoznatljiv je po krivuljama i petljama koje nisu uobijčajene istočnim kufskim stilovima.
folio_from_a_qur27an_288th-9th_century29_sura_48
Stranica iz abasidskog Kurana, sjeverna Afrika.
tumblr_n8z71te69e1rdext2o1_500
Stranica Kurana ispisana magribijskim kufskim stilom.
  • mašrikijski (istočni) kufski stil (الكوفي المَشرِقي): sličan originalnom istočnom kufskom stilu, ali s tanjim i dekorativnijim linijama.
kufi_mashriqi_script
Dio stranice Kurana ispisane mašrikijskim kufskim stilom.
callig5-copy
Stranica Kurana ispisana mašrikijskim kufskim stilom, 11. stoljeće (iz kataloga muzeja Smithsonian’s).
  • piramuzijski stil: verzija mašrikijskog razvijena u Iranu
  • gaznavidski (الغَزنَوي) i horasanski (الخُرَساني) stil: također razvijeni u Irani, ove stilove karakterizira originalna debljina linija, ali koje su duže od originalnih i dodatno su ukrašene dekorativnim završetcima. Najčešće su se koristili u ornamentalne svrhe, ali i izradu kovanica.
afghanistan-minaret-of-jam-03
Detalji Džamskog minareta u zapadnom Afganistanu, ukrašenog kuranskim ajetama izrezbarenima u kufskom stilu.
  • fatimidski (الفاطِمي) kufski stil: specifičan egipatski stil, kojeg odlikuju deblje linije i kratke krivulje, te umetnuti biljni motivi.
sultan_hasan_bismillah
Detalj s pročelja džamije sultana Hasana u Kairu iz 14.stoljeća, s tipičnim fatimidskim kufskim stilom i biljnim ornamentima.
  • kvardatni (المُرَبَع) kufski stil: svi oblici slova ovog stila imaju oštre, kvadratne kutove; ne postoje nikakve krivulje. Popularnost je pronašao u današnjem vremenu i razvio je vrlo moderni izričaj, velikim dijelom zahvaljujući prelasku iz tradicionalne u digitalne medije.
37a78f29902727-5609cf89a14c8
Pjesma libanonskog pjesnika Vadija el-Safija, digitalna izvedba (Photoshop). Izvor: https://www.behance.net/gallery/29902727/Kufi-artwork-concerning-Arabian-song-for-Wadih-El-Safi 
karahisari
Ilustracija na početku knjige religijske tematike, iz vremena osmanskog sultana Sulejmana I.

 

fecc968056d6fb9e7508740125d35c3c
Primjer uporabe kufskog stila kao dio kućnog dekora. Prikazuje 112. suru el-Ihlas, kratku suru od svega 4 ajeta.

Egipatski kaligraf Muhamed Abd El Kader Abdallah razlikuje 30 i više vrsta kufskog stila, a među njima su:

  1. nakrivljeni – الكوفي المائِل
  2. cvijetni – الكوقي المُزَهَّر
  3. zamršeni – الكوفي المُعَقَّد
  4.  okruglasti – الكوفي المُدَوَّر
  5. pleteni – الكوفي المُضَفَّر
  6.  šahovski  – الكوفي الشَطَرَنجي
basmalah
Bismila napisana različitim kufskim stilovima (od gore prema dolje): široki, mašrikijski, pleteni.

 

[1] Dijakritikama se iz jednog osnovnog oblika slova može izvesti nekoliko različitih slova, kojima su se zapisivali glasovi koji su po nekoj fonološkoj karakteristici bili slični, poput okluziva /b/, /t/ i /θ/ (ت, ب i ث).


Korisni linkovi:

  1. Taking a Closer Look at Arabic Calligraphy, Rafiq Elmansy: https://www.smashingmagazine.com/2014/03/taking-a-closer-look-at-arabic-calligraphy/#kufic-script
  2. Kufic & Maghribihttp://calligraphyqalam.com/styles/kufic-maghribi.html
  3. History – the Kufic scripthttps://starsinsymmetry.wordpress.com/2013/08/05/history-the-kufic-script/
  4. Kufic, Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Kufic (arapska verzija ove stranice sadrži više informacija o vrstama kufskog stila po egipatskom kaligrafu Muhamedu Abdallahu)

Vokabular:

  • (grad) Kufa – الكوفة
  • široki (doslovno, stari) kufski stil – الكوفي القَديم
  • magribijski (zapadni) kufski stil – الكوفي المَغرِبي
  • mašrikijski (istočni) kufski stil – الكوفي الَشرِقي
  • gaznavidski kufski stil – الكوفي الغَزنَوي
  • horasanski kufski stil – الكوفي الخُرَساني
  • fatimidski kufski stil – الكوفس الفاطِمي
  • kvadratni kufski stil – الكوفي المُرَبَع

• Pitanja, prijedloge i komentare pošaljite na: arapskiblog@gmail.com  •

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s